ඉන්දියාවේ උත්තර් ප්රදේශ් ප්රාන්තයේ පිහිටි ඓතිහාසික සාරානාත් බෞද්ධ පුදබිම නිල වශයෙන් යුනෙස්කෝ (UNESCO) ලෝක උරුම ලැයිස්තුවට ඇතුළත් කර තිබේ. ඒ අනුව එය ඉන්දියාවේ ලෝක උරුම ලැයිස්තුවට එක් වූ 45 වැනි ස්ථානය ලෙස වාර්තා වේ.
බෞද්ධ ඉතිහාසයේ අතිශය වැදගත් ස්ථානයක් වන සාරානාත් පුදබිම, බුදුරජාණන් වහන්සේ බුද්ධත්වයට පත්වීමෙන් අනතුරුව පස්වග තවුසන්ට ප්රථම ධර්ම දේශනාව වන දම්සක් පැවතුම් සූත්රය දේශනා කළ පූජනීය ස්ථානය ලෙස සැලකේ. වරනාසියේ සිට කිලෝමීටර් 10ක් පමණ දුරින් පිහිටි මෙම ස්ථානය අද වන විටත් පුරාවිද්යාත්මක හා ආගමික වටිනාකම රැකගනිමින් සංරක්ෂණය කර ඇත.
සාරානාත් පුදබිමේ ප්රධාන ආකර්ෂණ අතර දම්සක් දෙසුම සිදු කළ ස්ථානය සනිටුහන් කරන ධමේඛ ස්ථූපය, මූලගන්ධකුටි විහාරය සහ චෞඛණ්ඩි ස්ථූපය විශේෂ වේ. එසේම ක්රිස්තු පූර්ව 273ත් 232ත් අතර කාලයේ අශෝක අධිරාජ්යයා විසින් ඉදිකළ සිංහ ස්තම්භය ද එහි වැදගත්ම ඓතිහාසික සංකේතයක් වන අතර, එහි සිංහ මූර්තිය වර්තමානයේ ඉන්දියාවේ ජාතික ලාංඡනය ලෙස භාවිතයට ගෙන ඇත.
මේ අතර, සාරානාත් පුදබිම ලෝක උරුම ලැයිස්තුවට ඇතුළත් කිරීම වෙනුවෙන් කැපවී කටයුතු කළ ඉන්දීය අග්රාමාත්ය නරේන්ද්ර මෝදි මහතා ප්රමුඛ ඉන්දීය රජයට සහ යුනෙස්කෝ මහලේකම් Khaled El-Enany මහතාට ශ්රී ලංකා මහාබෝධි සංගමයේ සහ ලෝකවාසී බෞද්ධ ජනතාවගේ කෘතඥතාව පළ කරන බව ශ්රී ලංකා මහාබෝධි සංගමයේ සභාපති, ජපානයේ ප්රධාන සංඝනායක සහ සාංචි චේතියගිරි විහාරාධිපති අතිපූජ්ය බානගල උපතිස්ස නාහිමියෝ ප්රකාශ කළහ.
උන්වහන්සේ පෙන්වා දුන්නේ, ශ්රීමත් අනගාරික ධර්මපාලතුමන් විසින් 1931 වසරේ සාරානාත් මූලගන්ධකුටි විහාරය ඉදිකිරීමත් සමඟ සියවස් ගණනාවක් සැඟවී තිබූ මෙම පූජනීය ස්ථානය නැවත ලෝක බෞද්ධ ජනතාවට හඳුන්වා දීමට විශාල මෙහෙවරක් ඉටු කළ බවයි.
ඉන්දියාවේ බුදු දහම ප්රතිෂ්ඨාපනය කිරීම සහ දඹදිව බෞද්ධ සිද්ධස්ථාන සංරක්ෂණය කිරීම සඳහා අනගාරික ධර්මපාලතුමන් දැක්වූ සේවය සාරානාත් පුදබිම සමඟ සමීපව බැඳී තිබූ බවද බානගල උපතිස්ස නාහිමියෝ සඳහන් කළහ. එමෙන්ම උන්වහන්සේ පැවිදි දිවියට ඇතුළත් වී උපසම්පදාව ලැබුවේත්, අවසානයේ අපවත් වූයේත් සාරානාත් පුදබිමේදී බවද සිහිපත් කළහ.
වැඩිදුරටත් අදහස් දැක්වූ බානගල උපතිස්ස නාහිමියෝ ප්රකාශ කළේ, ධමේඛ ස්ථූපය 1835–1836 කාලයේදී ශ්රීමත් අලෙක්සැන්ඩර් කනිංහැම් මහතා විසින් පුරාවිද්යාත්මක කැණීම් මඟින් යළි මතුකරගත් බවයි. තමා පැවිදිවීම සඳහා දඹදිවට ගොස් බරණැස මහාබෝධි විද්යාලයේ අධ්යාපනය ලබන සමයේ සාරානාත් පුදබිමේ පුරාවිද්යා කැණීම් කටයුතු නිරීක්ෂණය කළ බවත්, එම අත්දැකීම් පසුව පුරාවිද්යාව හැදෑරීමට තමා තුළ උනන්දුවක් ඇති කළ බවත් උන්වහන්සේ වැඩිදුරටත් පැවසූහ.
